W ekspresowym przeglądzie dziejów Pomorza widzimy: proces jego chrystianizacji, rozwój gospodarczy i postępujące zniemczenie ludności, czasy reformacji, wojny trzydziestoletniej, podziału Pomorza na szwedzkie i brandenburskie, okres wojen północnych, siedmioletniej i napoleońskich, utworzenia cesarstwa niemieckiego, czasy I wojny światowej, nazizmu i jego efektów: II wojny światowej i przyłączenia Pomorza Zachodniego do Polski. Historia Pomorza to też czasy rozkwitu i upadku gospodarczego, osiągnięć kulturalnych i naukowych, jak i marazmu w tych dziedzinach.

      Miejsce Stargardu w historii Pomorza jest znaczące. Był członkiem Hanzy, faktycznie miastem - republiką. W okresie swego rozkwitu, u schyłku średniowiecza, należał on do średnich miast europejskich.. Był jednym z czołowych eksporterów pomorskiego zboża np. w 1368 roku kupcy stargardzcy wywieźli do Lubeki 244 łaszty zboża, szczecińscy - 140 łasztów, a Goleniów i Dąbie 77 (łącznie). Silna rywalizacja gospodarcza między pomorskimi miastami prowadziła do konfliktów, często zbrojnych. Najbardziej zacięta była toczona przez wiele lat w połowie XV wieku walka między Szczecinem a Stargardem. Późniejsze klęski żywiołowe i kataklizmy dziejowe stawiają miasto w sytuacji, wydaje się, beznadziejnej. Ale dzięki wysiłkowi jego mieszkańców Stargard ciągle się odradza i jest stale w pierwszym szeregu grodów pomorskich. Historia Pomorza jest ciekawa i pouczająca.
      Naszym celem nie jest całościowe opisywanie historii, a jedynie poprzez przyczynki historyczne rozbudzenie zainteresowania dziejami Pomorza ze szczególnym uwzględnieniem Stargardu.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Na naszym staromiejskim szlaku Stargard Klejnot Pomorza od października 2008 r. umieszczonych jest kilka trójjęzycznych tablic tematycznych wg projektu tepeesiaków: Małgorzaty Jańczak (grafika) i Jana Zenknera (tekst). Wykonał je warsztat mistrza Mariana Preissa. Opisują one różne aspekty historii Stargardu, na tle dziejów Pomorza (kliknij poniżej a przeczytasz):

O POTĘŻNEJ POMORSKIEJ WAROWNI  

 O RZECE INIE    

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

HISTORIA RADZIECKIEJ  JEDNOSTKI WOJSKOWEJ w KLUCZEWIE 

Kluczewo miejscowość o średniowiecznym rodowodzie do końca 1955 r. należała do powiatu pyrzyckiego (do 1945 r. niemiecki - Kreis Pyritz), od 1956 r. do powiatu stargardzkiego. Położona jest na południowy - wschód od stolicy powiatu i na wschód od linii kolejowej łączącej Stargard z Pyrzycami. Obecnie jest to dzielnica Stargardu (od 1961 r.), a do 1989 r. była „białą plamą” na mapie powojennej Polski z racji przebywania na istniejącym tam lotnisku kilku tysięcznej jednostki Armii Czerwonej (od 1946 r. nazywanej Armią Radziecką). Garnizon w Kluczewie był jednym z kilkudziesięciu obiektów na terytorium Polski, jakie Armia Czerwona po zakończeniu II wojny światowej pozostawiła do swojej dyspozycji na czas nieokreślony. Skończyło się na 47 latach obecności, gdyż tak, a nie inaczej potoczyły się polityczne  losy tej części Europy. (kliknij w obrazek)

HISTORIA STARGARDZKICH JOANNITÓW

      Historia joannitów w Stargardzie rozpoczyna się najpewniej około 1181 r., kiedy książę szczeciński Bogusław I (zm. 1187) i jego syn Bogusław II (zm.1220) nadał im "dwór" wraz z kilkoma wsiami. Osadził ich w "Nowym Stargardzie", w pobliżu szlaku Białogard - Szczecin, przy ówczesnym placu targowym - na lewym brzegu Iny. Wydaje się jednak, że od nadania do przybycia konwentu upłynęło kilkanaście lat, choć w bulli Lucjusza III (1181 - 1185), z r. 1182, spotykamy wzmiankę o "braciach w Czechach, w Polsce i na Pomorzu". Jednakże do końca nie wiadomo, których "braci z Pomorza" miano na myśli: ze Starego Sławna czy też ze Stargardu? (kliknij w obrazek)

Kamienica mieszczańska w Stargardzie XIV - XVIII wieku

      Architektura stargardzkiej kamienicy mieszczańskiej w wiekach XIV - XVIII nie doczekała się jak dotąd szerszego omówienia. Jedynie w opracowaniach ogólnych dotyczących Meklemburgii, Pomorza lub Szczecina zawarto kilka uwag na ten temat. Zapewne na znikomy stan powojennych badań wpłynął fakt zniszczenia Starego Miasta w Stargardzie w roku 1945 i latach następnych. O dawnej świetności świadczą jedynie dwie kamienice późnogotyckie, odbudowane ze zniszczeń wojennych, tzw. "Dom Protzena" przy ul. Kazimierza Wielkiego 13 (obecna Szkoła Muzyczna) oraz tzw. "Dom Rohledera" przy ul. Mieszka I nr 1 (obecna Biblioteka Miejska), mylnie zwany przez współczesnych mieszkańców miasta "Kamienicą Klecanów" (kliknij w obrazek)

Próba odtworzenia działań bojowych wojsk niemieckich na ziemi stargardzkiej na przełomie lutego i marca 1945 r.

      [...] Przed osiągnięciem miejscowości otrzymaliśmy z lewej wściekły ogień p-panc. Czołg jadący przed nami otrzymał trafienie w burtę, ale jechał dalej. Po krótkim, ciężkim boju Moskorzyn był w naszych rękach. Po chwili dołączyli grenadierzy pancerni. Była noc. Kilka domostw płonęło. Piechota i czołgi zajęły pozycje obronne. Wjechaliśmy naszym czołgiem do środka miejscowości, stamtąd skręciliśmy w lewo w drogę do Morzycy. Następnie dojechaliśmy do domu oddalonego ok. 1000 m od głównej drogi biegnącej z Dolic do Lubiatowa. W lewo skos przed nami w odległości ok. 1500 m znajduje się las mieszany zajęty przez Rosjan. Między nami rozpościera się wrzosowisko z kępami suchego mchu i pojedynczymi drzewami. [...] (kliknij w obrazek)

      "Batalion dotarł do mostu, który rozbudował III batalion 24. regimentu i przy młynie na południe od rzeki Ina przegrupował się do ataku. Na lewym skrzydle stanęła 6. kompania, na prawym 7., a za nimi w odwodzie 5. Ósma kompania stoi gotowa na pozycjach wyjściowych. Nasze pojazdy pancerne są już w przedzie i uderzają przez Radaczewo..." (kliknij w obrazek)

      W wielu kronikach stargardzkich organizacji społecznych, zakładów pracy i osób prywatnych zatrzymał się czas. Czas naszego powojennego wrastania w Stargard, w Ziemię Stargardzką, w Pomorze. Prezentujemy tu notki z czterech (z ponad 180) kronik  zaprezentowanych na wystawie kronik stargardzkich zorganizowanej przez TPS w 2001 roku. (kliknij w obrazek)